Spektakelcultuur is niet hetzelfde als de nieuwe museumbeleving

Tropenmuseum - Tentoonstelling De dood leeft

“Zijn musea doorgeslagen in hun virtuele vertellingen?” Zo begint Rutger Pontzen zijn analyse van “de nieuwe museumbelevenis”. De vraag stellen is hem beantwoorden. Pontzen heeft zo zijn twijfels over opkomst van theatrale en interactieve museumopstellingen.  

Pontzen schuift het Scheepvaartmuseum naar voren als het nieuwste hoogte- of dieptepunt van het spektakelmuseum. Dat hij daarbij in één haal alle musea over dezelfde kam scheert is onterecht. Het museum is volgens Pontzen overgedemocratiseerd, mikt te veel op een breed publiek en gaat daardoor te weinig in op de inhoud. Maar spektakelcultuur is niet hetzelfde als de nieuwe museumbeleving. Er is wel degelijk aandacht voor de inhoud. Door nieuwe presentatietechnieken, die aansluiten bij de beeldcultuur van deze tijd, komt de inhoud juist meer ten goede. Dat musea een plek willen zijn voor iedereen is zonder meer positief. Dat is de onderliggende missie die Pontzen zegt te missen.  

Dat net Herman Kossmann en Mark de Jong in het artikel van Pontzen verantwoordelijk worden gesteld voor de spektakelcultuur, die te weinig ingaat op de inhoud, is merkwaardig. Ten eerste had Kossman.dejong geen enkele inbreng in het nieuwe Scheepvaartmuseum (alhoewel Pontzen dat wel doet vermoeden); ten tweede onderscheidt dit bureau zich in diepgang, gelaagdheid en oog voor detail. Zeker, Kossman en De Jong maken met graagte gebruik van nieuwe media en theatrale presentaties, maar wanneer Pontzen de moeite had genomen hun werk in onder andere het Tropenmuseum, de Laurenskerk in Rotterdam en het Dolhuys in Haarlem goed te bekijken, was hij er achter gekomen dat bij Kossmann en De Jong de inhoud centraal staat. Ze trachten in hun opstellingen door te dringen tot de kern van het verhaal dat verteld moet worden, en vanuit die kern vloeit de keuze voor de vormgeving van hun opstellingen voort. Hierbij wordt van “de bezoeker geen actie verwacht”, zoals Pontzen het omschrijft, maar de bezoeker wordt wel ondervraagd over zijn of haar eigen vooroordelen en wordt uitgedaagd te reflecteren.